Back

ⓘ ભૂગોળ




                                               

ગુજરાતની ભૂગોળ

ગુજરાતની ભૂગોળ મુખ્યત્વે ત્રણ ભૌગોલિક વિસ્તારો કચ્છ, સૌરાષ્ટ્ર અને તળગુજરાત એમ ત્રણ ભાગોમાં વહેંચાયેલી છે. ગુજરાતનું કુલ ક્ષેત્રફળ ૧,૯૬,૦૨૪ ચોરસ કિમી છે, જે ભારતમાં સાતમો ક્રમ ધરાવે છે.

                                               

જિલ્લો

જિલ્લો ‍‍ તાલુકાઓના સમૂહ માટે વપરાતો ભૂગોળ વિષયનો શબ્દ છે. વહિવટી સરળતા માટે દરેક ક્ષેત્રને નાના ભાગોમાં જુદા પાડવામાં આવે છે. આ મુજબ દરેક નાનાં-મોટાં ગામો, નગરોના સમૂહને તાલુકા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આવા તાલુકાના સમૂહને જિલ્લા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આવા જિલ્લાઓના સમૂહને રાજ્ય તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ રાજ્યોના સમૂહને દેશ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આમ, દેશનું સંચાલન નાનામાં નાના વિસ્તાર સુધી યોગ્ય રીતે થાય તે માટે આ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.

                                               

બરડો

બરડો ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્રના નૈઋત્ય ભાગમાં દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં આવેલી એક ડુંગરમાળા છે. બરડો સૌરાષ્ટ્રના મુખ્ય પર્વતોમાંનો એક ગણાય છે. બરડાની ડુંગરમાળા કુલ ૪૮ ચોરસ કિમીનો વિસ્તાર ધરાવે છે. બરડાની ટેકરીઓ ગોળ મથાળાં ધરાવે છે. તેનું આભપરા શિખર ૬૩૭ મીટર ઊંચાઇ સાથે સૌથી ઊંચું શિખર છે અને વેણું શિખર ૬૨૩.૯૫ મીટર ઊંચાઇ ધરાવે છે. બરડાની પૂર્વમાં અલેકની ટેકરીઓ આવેલી છે, જે સપાટ મથાળા ધરાવે છે.

                                               

પશ્ચિમ

પશ્ચિમ એ ચાર દિશાઓ પૈકીની એક દિશા છે, તેને ગુજરાતમાં આથમણી દિશા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. પશ્ચિમ શબ્દ સામાન્ય રીતે એક સંજ્ઞા, વિશેષણ અથવા ક્રિયાવિશેષણ છે કે જે એક દિશા કે ભૂગોળ તરફ ઇંશારો કરે છે. પશ્ચિમ, ચાર પ્રમુખ દિશાઓ પૈકીની એક છે, સાથે તે દિશાચક્રના દિશાસંકેતોમાંથી પણ એક પ્રમુખ સંકેત છે. તે પૂર્વ દિશાની વિપરીત બાજુ તરફ અને ઉત્તર અને દક્ષિણ દિશાની લંબવત બાજુ તરફ હોય છે.

                                               

દેશ

દેશ એ ભૂગોળ વિષયનો શબ્દ છે. દુનિયામાં ઘણા દેશો આવેલા છે. આ દેશો અલગ સંસ્કૃતિ, ભૌગોલિક પરિસ્થિતિ, રાજકીય પરિસ્થિતિના આધારે પોતાનો ચોક્કસ વિસ્તાર ધરાવે છે. વહિવટી સરળતા માટે દેશના દરેક ક્ષેત્રને નાના ભાગોમાં જુદા પાડવામાં આવે છે. આ મુજબ દરેક નાનાં-મોટાં ગામો, નગરોના સમૂહને તાલુકા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આવા તાલુકાના સમૂહને જિલ્લા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આવા જિલ્લાઓના સમૂહને રાજ્ય તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ રાજ્યોના સમૂહને દેશ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આમ દરેક દેશ પોતાના ક્ષેત્રમાં આવતા નાનામાં નાના વિસ્તારનું સંચાલન રીતે કરે છે.

                                               

બૃહદ મુંબઇ રાજ્ય

ઇ. સ. ૧૯૪૭માં ભારતને આઝાદી મળ્યા બાદ, ભારત દેશ અનેક નાના રજવાડાઓમાં વહેંચાયેલો હતો. આ સમયે પશ્ચિમ ભારતમાં બૃહદ મુંબઇ રાજ્ય નામનું અલગ રાજ્ય અસ્તિત્વમાં હતું, જેની રાજધાની મુંબઈ હતી. આઝાદી પહેલા લગભગ ૧૭૫ વર્ષ સુધી ગાયકવાડનું શાસન હતું. ઓગણીસમી સદીના આરંભે ઈસ્ટ ઇન્ડીયા કંપનીએ મરાઠાઓને હરાવ્યા અને બ્રિટીશ હુકુમતે પોતાના સીધા અંકુશ હેઠળના પશ્ચિમ ભારતના પ્રદેશને વહીવટી અનુકુળતા માટે પાંચ પ્રદેશમાં વહેંચી દીધો હતો અને તેમનો વહીવટ મુંબઇના ગવર્નરને સોંપવામાં આવ્યો હતો. આ પાંચ એજન્સીઓ નીચે મુજબ હતી: ૧. રેવાકાંઠા એજન્સી ૨. મહીકાંઠા એજન્સી ૩. બનાસકાંઠા તથા પાલનપુર એજન્સી ૪. સાબરકાંઠા એજન્સી ૫. વેસ્ટર ...

                                     

ⓘ ભૂગોળ

  • ભ ગ ળ એ પ થ વ પર આવ લ સ થળ તથ ત મ રહ લ પ ર મ ણ ક તથ મ નવ ય ફ રફ ર ન અભ ય સન શ સ ત ર છ ભ ન અર થ સ સ ક તમ પ થ વ થ ય છ આધ ન ક ભ ગ ળશ સ ત ર
  • ગ જર તન ભ ગ ળ મ ખ યત વ ત રણ ભ ગ લ ક વ સ ત ર કચ છ, સ ર ષ ટ ર અન તળગ જર ત એમ ત રણ ભ ગ મ વહ ચ ય લ છ ગ જર તન ક લ ક ષ ત રફળ ચ રસ ક મ
  • જ લ લ અ ગ ર જ District ત લ ક ઓન સમ હ મ ટ વપર ત ભ ગ ળ વ ષયન શબ દ છ વહ વટ સરળત મ ટ દર ક ક ષ ત રન ન ન ભ ગ મ જ દ પ ડવ મ આવ છ આ મ જબ
  • પ ન પ ર મ જ લ બ ન બ દવ - લ ન ગ. ગ જર તન આર થ ક અન પ ર દ શ ક ભ ગ ળ આવ ત ત અમદ વ દ: ય ન વર સ ટ ગ ર થ ન ર મ ણ બ ર ડ. પ ન -
  • દ શ અ ગ ર જ Country એ ભ ગ ળ વ ષયન શબ દ છ દ ન ય મ ઘણ દ શ આવ લ છ આ દ શ અલગ અલગ સ સ ક ત ભ ગ લ ક પર સ થ ત ર જક ય પર સ થ ત ન આધ ર પ ત ન
  • એજન સ સ બરક ઠ એજન સ વ સ ટર ન ઇન ડ ય સ ટ ટ એજન સ વ સ ત ર, ભ ષ ભ ગ ળ અન સ સ ક ત ન દ રષ ટ એ આ ર જ ય ઘણ અલગ હત જ ન ક ષ ત રફળ ચ રસ
  • શબ દ સ મ ન ય ર ત એક સ જ ઞ વ શ ષણ અથવ ક ર ય વ શ ષણ છ ક જ એક દ શ ક ભ ગ ળ તરફ ઇ શ ર કર છ પશ ચ મ, ચ ર પ રમ ખ દ શ ઓ પ ક ન એક છ સ થ ત દ શ ચક રન
  • સમય એક પરથ બ જ પર ચ લ ન પહ ચ શક ત હત સ લસ ત ત સમ હન ટ પ ઓન ભ ગ ળ મહ ર ષ ટ ર સ ટ ટ ગ ઝ ટર, ગ ર ટર બ મ બ ડ સ ટ ર ક ટ. મ ળવ લ મ ર ચ
  • આશ રમ સરદ ર વલ લભભ ઈ પટ લ મહ ત મ ગ ધ મહ ગ જર ત આ દ લન નવન ર મ ણ આ દ લન ભ ગ ળ ક કર ય તળ વ વસ ત ર પ ર તળ વ સ બરમત નદ શ સન અન સ ચ લન અમદ વ દ કલ ક ટર
  • સ મ જ ક વ જ ઞ નમ અર થશ સ ત ર, સમ જશ સ ત ર, મન વ જ ઞ ન, ર જ યશ સ ત ર, ભ ગ ળ ઇત હ સ, સ મ જ ક મન વ જ ઞ ન વગ ર ન સમ વ શ થ ય છ પ ર ક ત ક વ જ ઞ ન ન